روزه داری، از آغاز تا امروز
به طور كلی، روزهداری به معنای غذا نخوردن داوطلبانه در مقطعی از زمان است. زمان و دستوراتی كه در آیین روزهداری باید رعایت گردد در ادیان مختلف متفاوت است به این ترتیب كه، در روزهداری میان مسلمانان، افراد به مدت یك ماه البته هر روز از طلوع تا غروب آفتاب از هر خوردنی و یا نوشیدنی امساك می كنند، در حالی كه در آیین مسیحیت در روزهای مشخصی از خوردن هر نوع گوشت خودداری كرده و می توانند از سبزیجات و میوه جات استفاده نمایند. در آیین یهودیت هم یهودیان به مدت 24 ساعت از خوردن هر نوع غذایی پرهیز می نمایند. روزه هم درادیان شرقی وجود دارد وهم درادیان غربی. درمیان طرفداران مذاهب شرقی، هندوان، پیروان كنفوسیوس، تائوئیست ها وبودائیان بخصوص درتبت روزه گرفتن رواج دارد. ازدیدگاه بودائیان تبت، روزه باید منجربه شرایط بی حركتی شود كه نمادی است ازمرگ یا حالت قبل ازتولد. گاهی هدف ازروزهداری آن است كه رهبرروحانی را آماده سازد تا شایستگی آن را بیابد تا به خداوند نزدیك تر گردد. مثلاً در جینسیم، روزه، همراه با دعا ودیگرمراسم مذهبی، فرد را ازعالم خاكی جدا می كند وبه او مدد می رساند كه به حالت فراروی یا تصعید برسد. دربین بودائیان، گاهی روزه به منظوری خاص قبل وبعد ازانجام مراسمی مقدس گرفته می شود. به علاوه، راهبان بودائی دربسیاری ازمناطق درروزهای معینی روزه می گیرند و با لحنی آهسته وزمزمه وار به گناهان خود اعتراف می كنند. سادوها (روحانیون هندو)، به بهانه های مختلف چه دردورانهای خوشی وچه ناخوشی، روزه میگیرند وبدین وسیله برای خود كسب اعتبارمی كنند .
یهودیان هم ازدیرباز، بخصوص در روزهای متعدد بخاطر یاد آوری فجایعی كه برقوم یهود رفته است، روزه می گرفتند. درموارد معینی شاهان بنی اسرائیل نیزفرمان روزه را صادر می كردند. هدف دیگرروزه دربین یهودیان، تزكیه نفس، توبه وانابت است كه بهخاطراین موضوع درروزهای معینی بهویژه روز «یام كیپور» روزه می گیرند. روزهداری ابتدا دربین مسیحیان ازاهمیت چندانی برخوردارنبود اما ازقرن سوم میلادی مسیحیان براهمیت روزهداری تاكید نمودند. دراین قرن، شمارزیادی ازمسیحیان، روزهفتم هرهفته را روزه می گرفتند. درسال 813 میلادی كلیسای رومن كاتولیك فرمان داد كه كاتولیكها هفته دوم ژوئن، هفته سوم سپتامبر و یك هفته ی كامل قبل ازكریسمس روزه بگیرند. كاتولیك ها بیش ازچهل روز درسال روزه می گرفتند. جالب تر آنكه، كلیسای كاتولیك رم مصرف گوشت را در روزهای روزهداری به عنوان نمادی از گناه دانسته و آن را منع كرده بود. البته عرفی شدن هرچه بیشترجوامع غربی، كلیسا را مجبورساخت كه به خاطربقای خود هم كه شده خود را با ضرورت های جامعه مدرن هماهنگ سازد. امروزه هم پروتستان ها روزه را امری اختیاری قلمداد می كنند وهم كاتولیك ها. نتیجه كلی اینكه روزه منحصر به ادیان الهی نیست و شاید بتوان گفت از ابتدا انسانها این نكته را دریافتهبودند كه امساك از خوردن و نوشیدن، نوعی حالت معنوی در انسان ایجاد میكند .
تناسب اندام با روزه
یكی از مهم ترین فواید روزهداری بهبود وضعیت بدن و تناسب اندام است كه با سوخت بافت چربی و كاهش انرژی دریافتی میسر شود. به طور كلی، بدن هر روز با دریافت غذای مازاد بر نیاز در حال ذخیره انرژی است كه در حالت عادی به مصرف نمی رسد، بلكه در شرایط نیاز، با مكانیسم های جبرانی كه به همراه دارد از این ذخایر استفاده می كند. تحقیقات نشان داده اند، حتی افراد لاغرمی توانند تا 40 روز بدون دریافت غذا زنده بمانند و از ذخایر خود برای بقا بهرهمند شوند. از آنجایی كه در بدن مقداری كربوهیدرات از مصرف مازاد مواد غذایی نشاسته ای نظیر برنج، نان و انواع شیرینی جات ذخیره میشود، بدن قادر است كه در روز اول روزهداری از آن برای تامین نیاز به انرژی استفاده نماید. این ذخیره گلیكوژن نام دارد كه در كبد و اندكی در عضلات موجود است و با تخلیه آن بدن در روزهای آتی روزهداری به سوزاندن چربی ها پرداخته تا انرژی مورد نیاز خود را تامین نماید. حتی مغز كه برای همه فعالیت های خود به گلوكز نیاز مند است در روزهای دوم از بافت عضلانی برای تولید گلوكز استفاده كرده و بافت عضلانی به این ترتیب كاهش می یابد، اما در روز سوم بدن برای آنكه عضلات خود را از دست ندهد به سوزاندن هر چه بیشتر چربی ها پرداخته و كبد با سوزاندن چربی ها و تولید تركیبات كتونی انرژی را برای بافت های عضلانی و قلب فراهم آورده و تركیبات زاید نیز از طریق سیستم های دفعی نظیر ریه ها، روده و كلیه ها از بدن خارج میشوند. در نتیجه در طول روزهداری بدن این اجازه را می یابد كه با تخلیه چربی های اضافی و عوامل آسیب رسان تجمع یافته از اثرات منفی آنها جلوگیری نماید و با رفع چاقی كه امروزه مادر بیماریها شناخته شده است، بروز بیماریها را در بدن به تاخیر بیندازد .
دكتر مظهری در این رابطه میگوید: «در صورتی كه در طول روزهداری تنوع، تعادل و تناسب رعایت گردد و همه مواد مغذی منطبق با نیازهای سلولی دریافت گردند، بافتهای اضافی چربی نیز سوخته و افراد به راحتی وزن اضافیشان را برطرف می نمایند. به علاوه، چون تمامی اعضای خانواده در این فریضه الهی شركت میكنند افراد چاق راحتتر می توانند رژیم لاغری خود را ادامه دهند. البته استفاده از زولبیا بامیه و انواع غذاهای شیرین در این دوران چاقی و حتی افزایش فشار و چربی خون را به همراه دارد و گاه به این ترتیب تمام فواید به مضرات تبدیل میشود .»
روزه علیه سموم
یكی از فرایند های مهمی كه در ایام روزهداری در بدن اتفاق می افتد سم زدایی طبیعی بدن است. در حین این فرایند سموم یا خنثی میگردند و یا آنكه به طور كلی حذف می شوند. اندامهایی نظیر روده بزرگ، كبد، كلیه ها، ریه ها، غدد لنفاوی و پوست از مكانهای تجمع سموم هستند كه در طول روزهداری از این آلاینده ها پاك می گردند. در تحقیقاتی كه در سال 1984 به انجام رسید، دیده شد در كارگران تایوانی كه به دلیل نوع شغلی كه دارند بیشتر در معرض سموم قرار دارند، بعد از 10 روز روزهداری میزان سموم در بدنشان كه به بیشترین حد خود رسیده بود، به كمترین میزان خود رسید .
به علاوه، روزهداری فرصت مناسبی برای تصحیح عادات بد غذایی نظیر خوردن وعده های غذایی سنگین، زیاده خواری و مصرف بیش از حد مواد غذایی است كه دارای افزودنی هستند. دكتر مظهری در زمینه سمزدایی بدن به كمك فرایند روزهداری معتقد است: «با كاهش 500 تا 600 كالری از انرژی روزانه نه تنها در طول این دوران آسیبی به بدن نمی رسد بلكه جرم گیری، سم زدایی و دفع موادی كه در طول یك ماه گذشته در اثر پرخوری و بد خوری دریافت گردیده اند، صورت می گیرد. در طول روزهداری فلزات سنگینی نظیر كادمیوم، جیوه و سرب كه ورودشان به بدن اجتناب ناپذیر است، دفع میشوند و همین امر بزرگترین كمك را به جوان سازی همه سلولهای بدن می نماید.» از آنجایی كه در این ایام پرخوری كمتر اتفاق می افتد، در نتیجه سمومی كه اغلب از طریق غذا و آب آشامیدنی وارد بدن می گردند و عوارضی را به همراه دارند، كمتر به بدن رسیده و اندامها چون فرصت بیشتری برای پاكسازی دارند، این مواد زائد را از بدن دفع میكنند. به این دلیل است كه متخصصین تغذیه توصیه میكنند كه افراد حتما در زمانهایی كه اجازه غذا خوردن دارند بهتر است كه هر چه بیشتر از مایعاتی نظیر شیر، آب، آبمیوه و چای استفاده نمایند .